لعیا نورانی زنوز/ در روزگاری که شبکههای اجتماعی بخش قابل توجهی از زمان و توجه مردم را به خود اختصاص دادهاند و الگوی مصرف فرهنگی، بهویژه در میان نسل جوان، در حال تغییر است، برگزاری دومین نمایشگاه کتاب در ارومیه طی کمتر از هفت ماه، اتفاقی است که نمیتوان صرفاً از کنار آن به عنوان یک رویداد فرهنگی عبور کرد. تکرار چنین رویدادی در فاصلهای کوتاه از تداوم یک نیاز فرهنگی و حضور کتاب در میان دغدغههای مردم این شهر حکایت دارد، هرچند حفظ این جایگاه در شرایط امروز، دیگر به سادگی گذشته نیست.
نمایشگاه هجدهم کتاب آذربایجانغربی با حضور ۲۶۴ ناشر استانی و کشوری و عرضه ۱۶ هزار و ۷۴۳ عنوان کتاب در ۶۸ هزار و ۶۵۹ جلد، بار دیگر ارومیه را به محل دیدار کتاب، ناشر و مخاطب تبدیل کرده است. گستره موضوعی کتابهای عرضهشده، از کودک و نوجوان و دانشگاهی تا پزشکی، فنی، عمومی و دینی، نشان میدهد که نمایشگاه تلاش دارد طیف متنوعی از نیازهای مطالعاتی را پوشش دهد.
اما اهمیت نمایشگاه را نمیتوان تنها در تعداد ناشران و عناوین کتابها جستوجو کرد. مسئله اصلی، رابطهای است که میان کتاب و مخاطب در شرایط امروز شکل گرفته است، در واقع آنچه در نهایت به یک نمایشگاه کتاب معنا میدهد، میزان ارتباط آن با مخاطب است؛ مخاطبی که باید در میان قفسهها و غرفهها بتواند کتاب مورد نیاز و علاقه خود را پیدا کند.
یکی از بازدیدکنندگان نمایشگاه از همین زاویه به تجربه حضور خود نگاه میکند و تنوع آثار ارائهشده را از عوامل مهم در جذب مخاطب میداند. به باور سیمین نوروزی، هرچه دامنه موضوعی کتابها گستردهتر باشد، گروههای بیشتری با نمایشگاه ارتباط برقرار میکنند.
این بازدیدکننده در عین حال، تبلیغات شهری را یکی از حلقههای مهم در معرفی نمایشگاه میداند؛ چرا که به گفته او، اطلاعرسانی نباید تنها به فضای مجازی و رسانهها محدود شود و استفاده بیشتر از ظرفیتهای تبلیغات محیطی میتواند شهروندان بیشتری را از برگزاری نمایشگاه و برنامههای آن مطلع کند.
ضرورت دسترسی مناسب و اطلاعرسانی مؤثر
زینالعابدین حسینزاده، پژوهشگر و نویسنده مجموعه داستان «گویدن اوچ آلما دوشدو»، هم یکی از چالشهای جدی را کاهش حوصله مخاطب برای مطالعه متون طولانی میداند؛ تغییری که در کنار گسترش شبکههای اجتماعی، ضرورت توجه بیشتر به شیوه معرفی و عرضه کتاب را برجسته کرده است. از نگاه او، دسترسی مناسب، اطلاعرسانی مؤثر و توجه به نیاز مخاطب میتواند به افزایش حضور مردم در چنین رویدادهایی کمک کند.
در کنار همه این مسائل، حضور نویسندگان و ناشران بومی نیز میتواند نمایشگاه را به فرصتی برای دیدهشدن ظرفیتهای فرهنگی خود استان تبدیل کند.
حسینزاده بر ضرورت معرفی مستمر توانمندیهای ادبی و فرهنگی آذربایجانغربی و حضور پررنگتر نویسندگان و ناشران محلی تأکید میکند؛ ظرفیتی که میتواند در کنار ارتباط با ناشران دیگر استانها، زمینه تبادل تجربه و شکلگیری همکاریهای فرهنگی تازه را فراهم کند.
نمایشگاه کتاب نباید به یک رویداد چندروزه محدود بماند
در همین نقطه، نقش رسانهها نیز پررنگ میشود. مدرس دانشگاه و فعال حوزه ارتباطات، معتقد است در شرایط تغییر ذائقه فرهنگی، نمایشگاه کتاب نباید به یک رویداد چندروزه محدود بماند و رسانهها باید در طول سال، موضوعاتی مانند وضعیت مطالعه، مسائل صنعت نشر، شرایط کتابفروشیها و کمبود کتابخانههای عمومی و مدارس را دنبال کنند.
به گفته شفیع بهرامیان، به این ترتیب، نمایشگاه میتواند از یک «رویداد» به بخشی از یک جریان مستمر فرهنگی تبدیل شود؛ جریانی که حتی از ظرفیت همان شبکههای اجتماعی برای نزدیکتر شدن کتاب به مخاطبان جوان استفاده میکند.
این پژوهشگر رسانه، تصریح میکند: در وضعیت نابسامان سرانه مطالعه در کشور و استان و همچنین وضعیت حوزه نشر، هجدهمین نمایشگاه کتاب آذربایجان غربی باید به جریانی مستمر برای تبدیل مطالعه به یک نیاز و مطالبه عمومی برای مردم این استان تبدیل شود. در این میان رسانهها نقشی کلیدی در تحول الگوی مصرف فرهنگی مردم استان و کشور ایفا میکنند. رسانههای سراسری و خبرگزاریهای ملی با پوشش خبری گسترده از رویدادهای فرهنگی، میتوانند رویدادهای استانی مانند هجدهمین نمایشگاه کتاب آذربایجان غربی را از سطح یک رویداد محلی فراتر ببرند و به یک مسئله فرهنگی در سطح ملی تبدیل کنند.
مدیرمسئول پایگاه خبری تحلیلی آوینپرس ادامه میدهد: این رسانهها با مطالبهگری از نهادهای کلان فرهنگی و اقتصادی برای تخصیص یارانههای دائمی کاغذ، توزیع عادلانه امکانات نشر میان مرکز و شهرستانها و اختصاص مشوقهای مالی برای خریداران کتاب در استانها در وضعیت دشوار اقتصادی، و نیز با برجستهسازی ظرفیتهای منطقهای مانند نامزدی ارومیه در میان نامزدهای پایتخت کتاب ایران و موفقیت روستاهای دوستدار کتاب آذربایجان غربی، موضوع حق دسترسی عادلانه به کتاب را در سطح سیاستگذاری ملی تثبیت میکنند.
پایین بودن قدرت خرید؛ یکی از موانع دسترسی مردم به کتاب
از سوی دیگر، مسئله کتابخوانی از اقتصاد خانواده نیز جدا نیست. عادل نجفزاده، نماینده مردم خوی و چایپاره در مجلس، پایین بودن قدرت خرید را یکی از موانع دسترسی مردم به کتاب میداند و بر نقش تخفیف نمایشگاهها در افزایش دسترسی به کتاب تأکید دارد. در چنین شرایطی، تخفیف ۳۰ درصدی نمایشگاه میتواند بخشی از فاصله میان علاقه به کتاب و توان خرید آن را کاهش دهد.
استفاده مدارس از ظرفیت نمایشگاه برای تجهیز کتابخانههای مدارس
این نگاه در سطح دیگری نیز دنبال شده است؛ جایی که موضوع فقط خرید کتاب توسط مخاطب نیست، بلکه دسترسی دانشآموزان به کتاب مطرح میشود. فرماندار ارومیه، بر استفاده مدارس از ظرفیت نمایشگاه برای تجهیز کتابخانههای مدارس، بهویژه در مناطق کمبرخوردار، تأکید دارد.
قهرمان عیوضلو، ادامه میدهد: در این نمایشگاه تخفیف ۳۰ درصدی ارائه میشود و برخی از غرفهها نیز اعلام کردهاند در صورتی که مراجعهکنندگان از مناطق محروم باشند، تخفیفهای ویژهای برای آنها در نظر خواهند گرفت.
وی خاطرنشان میشود: از مدیران مدارس و شهرداریها، بهویژه در مناطق محروم، درخواست میکنم با توجه به بالا بودن قیمت کتابهای کمکآموزشی و اینکه خانوادهها در بسیاری از موارد توان خرید این کتابها را ندارند، از فرصت نمایشگاه استفاده کنند.
فرماندار ارومیه تصریح میکند: مدیران مدارس میتوانند با خرید کتابهای کمکآموزشی و قرار دادن آنها در کتابخانه مدارس، زمینه استفاده دانشآموزان مناطق محروم از این منابع را فراهم کنند تا این دانشآموزان نیز بتوانند به کتابهای کمکآموزشی دسترسی داشته باشند.
*نمایشگاه کتاب؛ بستری برای تقویت بنیانهای فرهنگی
بر همین اساس، علیرضا نوروزی مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجانغربی، نمایشگاه کتاب ارومیه را فراتر از یک محل عرضه و فروش کتاب تعریف کرده و آن را بستری برای تقویت بنیانهای فرهنگی استان میداند. مجموعهای که امسال با حضور صدها ناشر و هزاران عنوان کتاب شکل گرفته، اگر بتواند مخاطب را به مطالعه مستمر بازگرداند، ارتباط میان ناشر و خواننده را تقویت کند و کتاب را به مدارس، خانوادهها و گروههای مختلف اجتماعی نزدیکتر سازد، کارکرد آن از یک نمایشگاه چندروزه فراتر خواهد رفت.
شاید به همین دلیل است که دومین نمایشگاه کتاب ارومیه در فاصله هفت ماه، بیش از آنکه فقط یک تقویم نمایشگاهی را تکمیل کند، فرصتی برای بازخوانی نسبت مردم این شهر با کتاب است؛ نسبتی که در عصر شبکههای اجتماعی، با وجود همه تغییرات در شیوه مصرف فرهنگی، هنوز میتوان نشانههای آن را در تداوم برگزاری نمایشگاه و حضور دوباره کتاب در فضای عمومی شهر دید.
انتهای پیام/